نمودار یامازومی (Yamazumi) چیست؟
در اجرای زمانسنجی و بالانس خطوط و گزارش آن در چند سال اخیرنام نمودار یامازومی (Yamazumi) به کرات شنیده می شود، و بعضی از شرکت های مجری زمان سنجی و کارسنجی در شرح خدمات خود به عنوان خروجی از آن نام می برند.
به نمودار یامازومی ، تخته یامازومی Yamazumi board یا نمودار تعادل اپراتور Operator Balance Chart OBC نیز گفته می شود.
نمودار تعادل اوپراتور یک ابزار بصری به صورت نمودار ستونی انباشته است که در تولید ناب lean manufacturing برای نشان دادن نحوه توزیع کار بین ایستگاه ها یا اپراتور ها در یک خط تولید استفاده می شود.
نام این نمودار و یا تخته از کلمه ژاپنی 山積み (یامازومی )به معنای پشته یا توده یا انباشته گرفته شده است.
چون در این نمودار یا برد داده های هر ایستگاه و یا اوپراتور بر روی هم قرار می گیرند.
شرکت مهندسی پویندگان ایمنی و کیفیت برای اجرای پروژه های کارسنجی و زمانسنجی و متعادل سازی خطوط مونتاژ از این نمودار به طور گسترده ای استفاده کرده است.
کاربرد نمودار یامازومی (Yamazumi) چیست؟
تخته یامازومی در زمانسنجی و متعادل سازی Line Balancing خطوط تولید و مونتاژ در چند سال گذشته مورد استفاده قرار می گیرد و ابزاری برای تجسم زمان چرخه ماشین و اپراتور برای ارزیابی عملکرد است.
این تخته تا حدودی شبیه نمودار انسان ماشین Man-Machin chart است با این تفاوت که چون چند ایستگاه را نشان می دهد.
نمودار یامارومی شاخص خوبی برای بررسی تنوع زمانها و نحوه تقسیم آنها در بین ایستگاه های کاری است که کار یکسانی انجام میدهند و در ان فعالیت های بدون ارزش افزوده یا مورا ها یا به زبان ژاپنی مورا (mura) که منجر به مودا (muda) یا اتلاف به شکل تأخیر و موجودی اضافی میشود شناسایی و حذف می شوند.
مهمترین مزیت نمودار تعادل اپراتور operator balance chart ، در اجرای پروژه های کارسنجی بصری بودن و تصویری کردن اتلاف است.
در یک جدول عددی عادی، تشخیص اینکه کدام ایستگاه وقت کشی می کند سخت است،
اما در نمودار یامازومی چون با رنگ مشخص در کنار سایر ایستگاه ها اتلاف مشخص می شود به سرعت شناسایی می شود.
استفاده از این نمودار در یکی از پروژه های کارسنجی شرکت باعث شناسایی ضایعات بیشتر یک ایستگاه و کاهش آن به نصف از طریق تحلیل ایجاد ضایعات بوسیله نمودار استخوان ماهی شد.
بخشهای رنگی ستون های مختلف در این نمودار نشان میدهد چه مقدار از زمان صرف کار ارزش افزا (VA)، کار غیر ارزش افزا اما ضروری (IWA) و اتلاف محض (NVA/Muda) میشود.
این نمودار برای تهیه کردن دستور العمل های کاری استاندارد (SOP) به کار می رود و در بعضی شرکت ها در دستور العمل ها آورده می شوند.
نمودار یامازومی پلی است بین داده های خام زمان سنجی و اقدامات عملی بهبود.
در پروژه های زمانسنجی و بالانس خطوط مونتاز بزرگ بدون استفاده از این نمودار، زمان سنجی فقط مجموعه ای از اعداد است؛ با آن، این اعداد به نقشه راهی برای افزایش بهره وری تبدیل می شوند.
نمودار Yamazumi در چه شرکت هایی کاربرد دارد؟
نمودار تعادل اپراتور operator balance chart و یا یامازومی در خطوط تولید پیوسته به طور گسترده ای مورد استفاده قرار می گیرد،
هر چه تعداد ایستگاه های کاری در خط تولید پیوسته بیشتر باشد نیاز به استفاده از آن افزایش می یابد.
اما می توان از آن برای فعالیت های کارگاهی هم استفاده کرد هر چند نمودار انسان ماشین برای آن مناسب تر است.
این نمودار در اوایل توسط شرکت های تولید خودرو ژاپنی، مانند تویوتا، سوزوکی، نیسان، هندا برای متعادل سازی خط تولید Line Balancing و فعالیت های بهینه سازی گردش کار مورد استفاده قرار می گرفت.
اما دایره استفاده از آن در حال حاضر به شرکت های:
- تولید لوازم خانگی،
- محصولات صنعتی
- و هر جایی که از خط تولید پیوسته استفاده می کنند گسترش یافته بویژه شرکت های کره ای و چینی از آن بسیار استفاده می کنند.
مزایای استفاده از نمودار یامازومی در کارسنجی
• کاهش هزینههای ناشی از اتلاف وقت
این نمودار که نشان می دهد چقدر زمان در کجا صرف می شود،لذا در کایزن به طور گسترذه استفاده می شود.
و بدلیل شکل آن می توانید به راحتی ببینید که زمان در کجا هدر می رود، مانند :
- گلوگاه ها
- تأخیر ها.
حذف وظایف بدون ارزش افزوده نه تنها هزینه ها را کاهش می دهد، بلکه زمانی را که می توانست صرف فعالیت ها یا سرمایه گذاری های ارزش افزاتر شود، باز میگرداند.
• تعادل خط (Line Balancing) دقیقتر
این ابزار برای متوازن سازی خطوط طرح ریزی شده است و خطای تعادل (Balance Loss):
با مقایسه ارتفاع ستون ها با زمان هدف (Takt Time)، میزان عدم تعادل خط مشخص میشود.
• تحلیل سناریو و برنامه ریزی
با استفاده از این نمودار می توان شبیه سازی تغییرات را انجام داد و می توان قبل از اجرای واقعی، اثر تغییر ترتیب کارها، اضافه/کم کردن اپراتور یا تغییر روش را روی نمودار بررسی کرد.
طراحی خط جدید: در راه اندازی خطوط تولید جدید، یامازومی به طراحی توزیع متعادل از همان ابتدا کمک می کند.
• مبنایی برای استانداردسازی و بهبود مستمر (Kaizen)
تخته یامازومی به دلیل شکل بصری خود و سرعت درک و انتقال بالا، زبان مشترکی بین اپراتور ها، سرپرستان و مهندسان صنایع ایجاد می کند و بحث های بهبود را عینی می سازد.
به چالش کشیدن فرآیند فعلی و فکر کردن به راه هایی برای بهبود بیشتر آن برای افزودن ارزش بیشتر، می تواند با کمک شاخص های بصری مانند نمودار یامازومی در فرهنگ شرکت نهادینه شود.
همچنین این نمودار مبنای تدوین برگه دستور کار استاندارد (SOP) و توزیع کار استاندارد است.
نمودار یامازومی چطور رسم می شود؟
نرم افزارهایی هستند که این نمودار را رسم می کنند برای مثال:
- Yamazo Studio
- یا نرم افزار TAKTIQ که یک نرم افزار پیشرفته برای بالانس خطوط پیچیده تولید و مونتاژ است.
اما این نمودار به سادگی از طریق نرم افزار اکسل قابل رسم است.
برای رسم نمودار یامازومی مراحل ذیل را انجام دهید:
- فرآیند و مرز چرخه را در ایستگاه های مختلف خط مونتاژ تعریف کنید
- کار را به عناصر تقسیم کنید مانند تولید، تنظیم، ضایعات . …
- زمان هر عنصر را طی چندین چرخه اندازه گیری کنید و میانگین گیری کنید.
- هر عنصر را طبقه بندی کنید
- تاکت را محاسبه کنید و میلهها را روی هم بچینید
محدودیت های نمودار یامازومی چیست؟
- این نمودار فقط جنبه توصیفی دارد
- به خودی خود هیچ چیز را بهینه نمی کند
- وضعیت را نشان می دهد
- تصمیم گیری را به قضاوت مهندسی واگذار می کند.
- دقت آن فقط به اندازه مشاهدات پشت آن است،
- به محض تغییر فرآیند، کهنه می شود و محتوای کار را به جای کل سیستم تولید توصیف می کند،
بنابراین نمی تواند نشان دهد که محدودیت واقعی، مشکل تأمین در بالادست است.
نمودارهای که بر اساس میانگین ها ساخته می شوند، تغییرات را نیز پنهان می کنند
به عبارت دیگر کرانه ها در آن مشخص نیست،
به همین دلیل است که عنصری که بین اپراتور ها به طور گسترده در نوسان است، باید به عنوان یک اختلاف (spread) و نه یک میانگین (mean) در نمودار نشان داده شود.